Điện Biên TV - Nghi thức văn hóa dân gian là sản phẩm tinh thần của người dân được hình thành và phát triển của mỗi dân tộc. Các nghi thức Văn hóa dân gian thể hiện sức mạnh cộng đồng, họ thờ chung vị thần có chung mục tiêu đoàn kết để vượt qua khó khăn, giành cuộc sống ấm no hạnh phúc. Trong đó Lễ "Cúng bản" đã mang đậm nét văn hóa truyền thống của dân tộc Khơ Mú tỉnh Điện Biên

Lễ "Cúng bản" đã mang đậm nét văn hóa truyền thống của dân tộc Khơ Mú tỉnh Điện Biên

Lễ "Cúng bản" Cầu mong các vị thần linh, trời đất phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, vạn vật sinh sôi, con người khỏe mạnh, cầu cho bản mường ấm no, nhà nhà hạnh phúc, đồng thời qua nghi lễ thể hiện được tinh thần lạc quan của con người, niềm tin vào cuộc sống, niềm tin vào thiên nhiên, đồng thời đề cao giá trị nhân văn và tính đoàn kết cộng đồng, bản mường.

Lễ cúng bản được tổ chức thưởng niên mỗi năm một lần, lễ diễn ra trong một ngày, sau khi gieo trồng cây lúa lên cao bằng gang tay thì người Khơ Mú tiến hành làm lễ.

Để Lễ "Cúng bản" diễn ra theo đúng nghi thức truyền thống, trưởng bản và thấy cúng họp bàn với bà con dân bản thống nhất việc chọn ngày lành tháng tốt và các khoản đóng góp lễ vật, bàn việc tổ chức lễ hội.

Lễ vật dâng lên các vị thần linh bao gồm: Gà, rượu, vải tự dệt của dân tộc phải đủ 4 màu (xanh, đen , trắng, đỏ); gạo nếp, trang sức (vòng tay, vòng cổ bằng bạc); hai bộ trang phục phụ nữ và một số bộ đồ lễ khác. Ngày diễn ra lễ cúng bản, từ sáng sớm cả bản tập trung đông đủ tại nhà thầy cúng, người vinh dự được chọn để giao tiếp với thần linh. Thầy cúng Ông “Khơ Mụ hê rơ cung”  phải là người trong dòng họ đầu tiên khai phá và lập lên bản làng, uy quyền đó cứ thế truyền lại từ đời này sang đời khác.

Phần Lễ trong Lễ "Cúng bản" bao gồm Lễ cúng đầu bản và lễ cúng cuối bản

Lễ "Cúng bản" bao gồm:

Lễ cúng đầu bản: Là nghi lễ chính trong Lễ "Cúng bản" của người Khơ Mú. Theo quan niệm của họ, lễ cúng ở gốc cây đầu bản là lễ cúng cho các vị thần cai quản sông suối, đồi núi và bản mường.

Khi đồ lễ được chuẩn bị xong, thầy cúng trong bộ trang phục truyền thống màu chàm đen, đầu quấn khăn mang đồ lễ ra ngồi trước mâm lễ. Mọi người khác tập trung vào phía đằng sau để nghe thầy cúng mời thần linh về hưởng thụ đồ lễ và phù hộ cho dân bản.

Sau khi khấn xong, thầy cúng lấy một ít gạo trong mâm lễ ra đếm số gạo đó, nếu là số hạt lẻ thì tức là thần linh vẫn chưa nhận và thầy cúng lại khấn mời lại. Đến khi nào số hạt gạo đó đếm được là số chẵn, thầy cúng sẽ báo lại với bà con rằng thần linh đã nhận đồ lễ và sẽ phù hộ cho dân bản. Sau khi ăn xong, tất cả mọi người làm lễ ai về nhà nấy, mang theo những phên đan mắt cáo “ta leo” về treo trước cửa nhà để ngăn ma quỷ, những cái xấu ảnh hưởng đến gia đình.

Lễ cúng cuối bản: Đây là lễ cúng mời những linh hồn lang thang, những hồn vía không được thờ cúng được thầy cúng gọi về. Đồ lễ của mâm cúng này gồm có: 02 con gà (một trống và một mái); 4 chén rượu, 1 bát canh, 1 đĩa trầu.

Khấn xong tất cả mọi người tập trung về nhà thầy cúng chính trong buổi sáng, thầy cúng mổ một con gà, hai chén rượu để dâng lên bàn thờ tổ tiên và báo cáo việc đã làm xong lễ cúng bản. Đồng thời để tỏ lòng biết ơn với thầy cúng, các thành viên khác đi tham gia lễ mỗi người cầm một sợi chỉ để buộc vào cổ tay thầy cúng với lời chúc cho thầy cúng sức khỏe, chúc bản làng bình an, ấm no, hạnh phúc.

Sau khi tất cả các nghi lễ linh thiêng kết thúc thì phần hội diễn ra trong không khí vui tươi phấn khởi, mọi người tham gia góp vui và hòa vào không khí tưng bừng của lễ hội.

Trong ngày lễ cúng bản của người Khơ Mú gồm 2 phần, phần lễ và phần hội. Sau khi tất cả các nghi lễ linh thiêng kết thúc thì phần hội diễn ra trong không khí vui tươi phấn khởi được thể hiện trong những bộ váy áo vô cùng rực rỡ với nhiều màu sắc của những cô gái thể hiện qua những điệu múa Tầm đao, múa Tăng bu, múa Sạp… Bên cạnh đó còn có các trò chơi dân gian như Đẩy gậy, Tung còn, Kéo co… Mọi người dân trong bản không kể nam nữ, già trẻ, gái trai đều có thể tham gia góp vui và hòa vào không khí tưng bừng của lễ hội.

Trong cộng đồng người dân tộc Khơ Mú, lễ cúng bản rất được chú trọng vì đây được coi là mở đầu cho cho các nghi lễ tế cúng thần trong một năm của người Khơ Mú. Đây là hoạt động tín ngưỡng độc đáo, nét văn hóa riêng mà dân tộc Khơ Mú hiện vẫn còn gìn giữ và bảo tồn cho tới ngày nay. 

Huy Tuấn