Điện Biên TV - Thuốc bảo vệ thực vật là loại hóa chất có độc tính cao, được sử dụng rất phổ biến trong sản xuất nông nghiệp hiện nay. Loại hóa chất này được đưa vào sử dụng với mục đích diệt côn trùng gây hại, bảo vệ mùa màng. Tuy nhiên, quản lý không chặt chẽ và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách, sẽ gây ra những tác hại vô cùng lớn, ảnh hưởng lâu dài tới hệ sinh thái và cuộc sống con người.

Theo Công ước Stockholm năm 2001 về các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy, có 12 chất hữu cơ khó phân hủy, gây tổn hại đến môi trường và sức khỏe con người, trong đó có 9 chất hữu cơ là thuốc bảo vệ thực vật. Tồn dư lượng lớn các hóa chất bảo vệ thực vật trong rau, củ, quả, trong các loại ngũ cốc, là mối lo ngại chính của người tiêu dùng hiện nay, khi thuốc bảo vệ thực vật được sử dụng rộng rãi trong sản xuất nông nghiệp, mà người nông dân không nắm được những kiến thức cơ bản về cách sử dụng thuốc. Bên cạnh đó, tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật trong đất, trong môi trường nước, cũng ảnh hưởng lâu dài đến môi trường và cuộc sống con người. Đây là vấn đề đang đặt ra đối với các nước nông nghiệp – nơi tiêu thụ nhiều nhất các sản phẩm hóa chất là thuốc bảo vệ thực vật.

Trung bình mỗi vụ lúa, người nông dân phun thuốc bảo vệ thực vật từ 5 đến 7 lần.

Ở nước ta năm 2010, các đơn vị chuyên ngành ở 18 tỉnh trên cả nước đã kiểm tra và phát hiện 255 điểm tồn lưu hóa chất bảo vệ thực vật gây ô nhiễm môi trường, trong đó có 240 điểm gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng. Danh mục các điểm có ô nhiễm môi trường do tồn lưu hóa chất bảo vệ thực vật kể trên, được ban hành kèm theo Quyết định 1946/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 21/10/2010, về kế hoạch xử lý, phòng ngừa ô nhiễm môi trường do tồn lưu hóa chất bảo vệ thực vật trên cả nước. Tại tỉnh ta có một điểm còn tồn lưu hóa chất bảo vệ thực vật nằm trên địa bàn huyện Điện Biên.     

Những thông tin về hóa chất bảo vệ thực vật gây ô nhiễm và ô nhiễm hóa chất bảo vệ thực vật ở nhiều tỉnh thành trên cả nước, đủ cho chúng ta thấy tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật, ảnh hưởng xấu đến môi trường và cuộc sống con người, đã trở thành mối quan tâm lớn của quốc gia và cộng đồng quốc tế. Tuy nhiên, những thông tin này dường như vẫn không tác động nhiều đến ý thức của người dân, khi sử dụng và buôn bán các loại hóa chất có độc tính cao này.

Bao bì thuốc bảo vệ thực vật không được xử lý mà bị vứt bừa bãi ngay tại chân ruộng.

Những cánh đồng lúa của huyện Điện Biên là nơi người nông dân thường xuyên dùng thuốc thuốc bảo vệ thực vật trong mỗi mùa vụ. Thuốc bảo vệ thực vật được phun phòng chống sâu bệnh trên đồng ruộng ở nhiều thời điểm khác nhau: phun trừ cỏ trước khi cấy lúa; phun phòng chống sâu bệnh hại khi lúa mới cấy khoảng 15 – 20 ngày, phun thuốc khi lúa trổ đòng, khi lúa phơi màu và phun thuốc bảo vệ quả khi bông lúa uốn câu. Người ta còn phun trừ rầy nâu trước khi gặt khoảng 1 tuần. Mỗi vụ lúa, trung bình người nông dân phun thuốc bảo vệ thực vật từ 5 đến 7 lần. Không hiểu nhiều về phản ứng của các chất hóa học độc hại, nhiều hộ gia đình còn tự mua các loại thuốc khác nhau, pha chế vào cùng một bình để phun phòng trừ sâu bệnh cho lúa. Có một thói quen xấu mà đến nay nông dân ở đây vẫn chưa từ bỏ được, đó là sau khi sử dụng, bao bì của các loại thuốc bảo vệ thực vật vẫn vứt bừa bãi trên bờ ruộng, bờ kênh.     

Cửa hàng bán thuốc bảo vệ thực vật Hạnh Tiên (thị trấn Tuần Giáo) khá đông khách khi vào mùa trồng, chăm sóc cà phê. Huyện Tuần Giáo có trên 500 ha cà phê. Những đồi cà phê mang lại thu nhập cao cho người nông dân, cũng là nơi tiêu thụ nhiều loại hóa chất bảo vệ thực vật. Người ta dùng hóa chất bảo vệ thực vật phun diệt cỏ dại, kích thích sinh trưởng cho cây; phun thuốc phòng trừ sâu bệnh ở từng giai đoạn. Những chia sẻ của các khách hàng đến mua thuốc bảo vệ thực vật ở đây cũng cho thấy, dù chưa hiểu biết nhiều về độc tính của các loại hóa chất bảo vệ thực vật, nhưng người dân vẫn mua và dùng theo thói quen, thậm chí họ cũng chẳng cần hỏi người bán hàng phải sử dụng thuốc ra sao cho an toàn. Người nông dân thì sử dụng một cách tùy tiện, còn thuốc trừ sâu thì lại được bán tràn lan. Việc quản lý các cơ sở kinh doanh loại hóa chất này cũng khá khó khăn.

Đối tượng kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật không phải ai cũng đủ trình độ theo quy định.

Theo quy định của Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật, người hành nghề buôn bán thuốc bảo vệ thực vật phải có trình độ trung cấp trở lên các chuyên ngành bảo vệ thực vật, trồng trọt, sinh học, hóa học, hoặc có chứng chỉ hành nghề do các cơ quan có thẩm quyền cấp. Tổ chức, cá nhân buôn bán các loại thuốc bảo vệ thực vật cũng phải có địa điểm hợp pháp, đảm bảo quy định về diện tích, khoảng cách an toàn đối với người, vật nuôi và môi trường xung quanh.

Kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật là kinh doanh có điều kiện, tuy nhiên nhiều hộ kinh doanh tổng hợp vẫn bán chui hóa chất bảo vệ thực vật mà không chú ý đến các điều kiện này. Tại huyện Tuần Giáo, cơ quan chức năng cho biết, trong 8 tháng đầu năm có 19 cửa hàng kinh doanh các loại thuốc bảo vệ thực vật được kiểm tra thì có tới 9 cơ sở không đủ điều kiện kinh doanh các loại hóa chất này, trong đó có 4 cửa hàng vi phạm quy định không có chứng chỉ hành nghề, và 9 cửa hàng vi phạm quy định về kho chứa an toàn. Còn theo thông tin từ Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh, trong 8 tháng đầu năm có 86 cơ sở kinh doanh, buôn bán được thanh, kiểm tra, trong đó có 66 cơ sở kinh doanh, buôn bán thuốc bảo vệ thực vật, 20 cơ sở có dấu hiệu buôn bán thuốc bảo vệ thực vật, qua kết quả thanh, kiểm tra đã phát hiện 9 cơ sở vi phạm các điều kiện buôn bán thuốc bảo vệ thực vật. Thực tế việc quản lý các cơ sở kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật trên địa bàn tỉnh hiện nay có khá nhiều khó khăn.

Ông Hoàng Ngọc Quân, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh Điện Biên, cho biết: Hiện nay, do lực lượng quản lý mỏng, thanh tra chuyên ngành chỉ có 4 người, đơn vị cấp xã chưa nhận thức đầy đủ về trách nhiệm của mình trong quản lý thuốc bảo vệ thực vật; đối tượng kinh doanh mặt hàng này không phải ai cũng đủ trình độ theo quy định... khiến công tác quản lý việc kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật gặp rất nhiều khó khăn.

Hoá chất bảo vệ thực vật là loại hóa chất có tính độc hại cao. Các hóa chất này có thể tác động xấu đến môi trường và cuộc sống con người, nếu chúng không được quản lý chặt chẽ và được sử dụng đúng cách. Tuy nhiên không thể thiếu thuốc bảo vệ thực vật để đảm bảo mùa vụ cho người nông dân. Hiện nay, các quốc gia trên thế giới đang khuyến khích phát triển các loại thuốc bảo vệ thực vật sinh học ít ảnh hưởng tới môi trường. Tránh được cái giá phải trả lâu dài trong tương lai, chính là đảm bảo sự cho phát triển bền vững, điều mà gần đây chúng ta vẫn thường nhắc đến.
    
 

Minh Giang – Huy Long