ĐBP - Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 31/12/2025 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Điện Biên xác định rõ định hướng cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng “hàng hóa tập trung, xanh, thông minh, bền vững” giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035. Tỉnh đặt nền móng cho việc hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn, trong đó nổi bật là phát triển cây cà phê, mắc ca và cây ăn quả - những trụ cột của “kinh tế tầm thấp” gắn với sinh kế bền vững cho người dân vùng cao.

Các lực lượng tham gia lễ phát động trồng cây cà phê, mắc ca tại năm 2026 tại xã Mường Ảng. Ảnh: Phạm Trung

Trước hết, cần hiểu “kinh tế tầm thấp” trong bối cảnh Điện Biên không chỉ là khai thác không gian dưới thấp theo nghĩa công nghệ, mà còn là cách tiếp cận phát triển kinh tế dựa vào đất đai, địa hình đồi núi, nương rẫy - nơi phần lớn đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Nghị quyết 11 đã chuyển tư duy sản xuất từ nhỏ lẻ, tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn, hình thành chuỗi giá trị. Theo mục tiêu đến năm 2030, toàn tỉnh phấn đấu hình thành khoảng 70.000ha vùng sản xuất tập trung, trong đó có khoảng 40.000ha mắc ca, trên 20.000ha cà phê, khoảng 3.000ha cây ăn quả và 6.500ha rau màu.

Trong lộ trình triển khai, năm 2026 được xác định là năm “khởi động mạnh” cho kinh tế tầm thấp. Toàn tỉnh phấn đấu trồng mới 12.000ha cây trồng, gồm 5.930ha cà phê, hơn 6.000ha mắc ca (trồng xen và trồng thuần). Quy mô này tương ứng với hơn 21,6 triệu hố trồng cây, huy động khoảng 14.100 lao động tham gia. Đây là con số rất lớn, thể hiện quyết tâm chính trị cao và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

Xã Mường Ảng trình diễn thủ nghiệm ứng dụng UAV tưới phân qua lá cây cà phê tại bản Mánh Đanh. Ảnh: Nhật Phương

Điểm đáng chú ý là mô hình tổ chức sản xuất mang tính cộng đồng cao. Khoảng 6.000 hộ dân tham gia, bình quân mỗi hộ trồng 1ha cà phê và 1ha mắc ca. Điều này không chỉ giúp phân bổ đất đai hợp lý mà còn tạo sinh kế trực tiếp cho người dân. Đặc biệt, lực lượng vũ trang, dân quân tự vệ được huy động hỗ trợ các hộ nghèo, hộ khó khăn đào hố trồng cây. Đây là minh chứng rõ nét cho mô hình phát triển kinh tế gắn với củng cố quốc phòng - an ninh và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân.

Về hiệu quả kinh tế, cây cà phê đã chứng minh vai trò là cây trồng chủ lực. Đến hết năm 2025, toàn tỉnh có hơn 8.100ha cà phê. Bước vào giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh đặt mục tiêu phát triển vùng sản xuất cà phê hàng hóa tập trung với quy mô trên 20.000ha, tạo nền tảng cho ngành hàng chủ lực phát triển bền vững. Để hiện thực hóa mục tiêu này, trong 5 năm tới, toàn tỉnh sẽ trồng mới khoảng 12.000ha. Riêng năm 2026, tỉnh phấn đấu trồng mới 5.000ha, nâng tổng diện tích cà phê toàn tỉnh lên trên 13.000ha, tạo bước đột phá ngay từ năm đầu thực hiện kế hoạch. Khi diện tích được mở rộng lên quy mô hàng chục nghìn hecta theo Nghị quyết 11, giá trị gia tăng sẽ còn lớn hơn, đặc biệt nếu gắn với chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.

Các lực lượng tham gia trồng cà phê, mắc ca tại xã Mường Ảng. Ảnh: Phạm Trung

Song song với cà phê, mắc ca được xác định là cây “chiến lược dài hạn”. Với ưu thế phù hợp điều kiện sinh thái vùng núi, thời gian cho thu hoạch dài, giá trị kinh tế cao, mắc ca không chỉ giúp phủ xanh đất trống đồi núi trọc mà còn tạo nguồn thu ổn định cho người dân.

Bên cạnh đó, phát triển cây ăn quả như: bưởi, cam, dứa, chanh leo… trên diện tích khoảng 3.000ha cũng góp phần đa dạng hóa cơ cấu cây trồng, giảm rủi ro thị trường. Mô hình này giúp hình thành hệ sinh thái nông nghiệp đa tầng, vừa tăng thu nhập, vừa bảo vệ môi trường sinh thái.

Một điểm mới trong triển khai Nghị quyết 11 là việc gắn phát triển nông nghiệp với ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là thử nghiệm mô hình kinh tế tầm thấp sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV) trong sản xuất. Điều này cho thấy Điện Biên không chỉ dừng ở mở rộng diện tích mà còn hướng tới nông nghiệp thông minh, nâng cao năng suất và giảm chi phí lao động.

Tuy nhiên, để kinh tế tầm thấp thực sự phát huy hiệu quả, Điện Biên cần giải quyết đồng bộ nhiều vấn đề. Trước hết là hạ tầng giao thông, logistics nhằm kết nối vùng sản xuất với thị trường tiêu thụ. Tiếp nữa, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, xây dựng thương hiệu cà phê, mắc ca... Cùng với đó là đào tạo kỹ thuật cho người dân, đảm bảo sản xuất theo tiêu chuẩn chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

Có thể khẳng định, việc triển khai Nghị quyết 11 không chỉ là chuyển đổi cơ cấu cây trồng mà còn là chuyển đổi mô hình phát triển kinh tế nông nghiệp. Từ sản xuất manh mún sang sản xuất hàng hóa; từ khai thác tự nhiên sang ứng dụng khoa học công nghệ; từ phát triển đơn ngành sang phát triển chuỗi giá trị.

Trong bối cảnh đó, cà phê, mắc ca và cây ăn quả chính là “trụ đỡ” của kinh tế tầm thấp Điện Biên. Với quy mô hàng chục nghìn héc ta, sự tham gia của hàng nghìn hộ dân và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, mô hình này hứa hẹn sẽ tạo bước đột phá, góp phần nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững và đưa nông nghiệp Điện Biên phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả, bền vững trong giai đoạn mới.

Tùng Lĩnh